Arm Amsterdam

In de tweede helft van de 19e eeuw leefde een groot gedeelte van de Amsterdamse bevolking in armoede. Naast de rijke buurten met prachtige grachtenpanden, was er ook een buurt waar kinderen niet naar school gingen, waar honger geleden werd, waar de werkloosheid hoog was en de veelal grote gezinnen in kleine, vervallen ruimtes woonden. Die buurt was de Jordaan.

Geestelijke vernieuwing

In diezelfde periode ontstond er een beweging van geestelijke vernieuwing die later zou worden aangeduid als het Réveil. Staatsman Groen van Prinsterer, dichter Isaäc da Costa en dominee O.G. Heldring waren drie van de voormannen van deze beweging. Verschillende predikanten die al jaren de christelijk boodschap preekten, kwamen tot een levend geloof in Jezus Christus. Eén van hen was Jan de Liefde.

Het Evangelie voor de armen

Het effect van deze geestelijke vernieuwing bleef niet beperkt tot een kring intellectuelen. God opende de ogen van de Réveilmensen voor de nood van de armen.

In september 1849 liep Jan de Liefde door de straten van de Jordaan. Getroffen door de diepe armoede die hij zag, vroeg hij zich af of hij iets zou kunnen doen.

De Liefde benaderde ene mevrouw Schouten, die bezig was met het schoonmaken van viskisten, met de vraag of hij bijbellezingen in haar huis mocht houden. Dat mocht.

Aanvankelijk was er niet veel belangstelling. De eerste samenkomst werd bezocht door drie vrouwen en een blinde orgeldraaier, maar al snel kwamen honderden mensen luisteren naar de woorden van dominee De Liefde.

Bijbel en turf

De Liefde begreep dat je mensen niet het evangelie kon vertellen zonder om te zien naar hun lichamelijk welzijn. In 1855 richtte hij daarom de Vereniging Tot Heil des Volks op. Er werden scholen voor haveloze kinderen gestart, waar kinderen niet alleen onderwijs, maar ook kleding, voedsel en een bad kregen.

Naai- en breischolen voor vrouwen, zondagscholen, avondscholen voor volwassenen, volksvoorlezingen, armenzorg, zusterkringen, kinderkerken en scholen voor bejaarden volgden. Materiële en geestelijke hulp gingen bij al deze activiteiten hand in hand.

Ontwikkeling

In de jaren zestig veranderde er veel in Amsterdam. De welvaart nam toe. Gezinnen trokken uit de stad en scholen liepen leeg. Hippies kwamen. Druggebruik deed zijn intrede. Normen vervaagden.

Deze veranderde situatie bracht veel nieuwe problemen, maar ook nieuwe kansen met zich mee. Onder leiding van J.J. Frinsel sr., de toenmalige directeur van de Vereniging Tot Heil des Volks, kreeg het werk een nieuwe wending.

In de Willemsstraat (Jordaan) opende een opvangcentrum voor verslaafden haar deuren. Begin jaren zeventig werden twee scholen tot jeugdhotel omgebouwd om de grote stroom jeugdtoeristen een veilig onderdak te bieden. Eén in de Jordaan en één in de rosse buurt. Een bureau voor christelijke hulpverlening aan mensen die worstelden met homofiele gevoelens vond ook een plekje in de Willemsstraat. In de jaren tachtig ging onder de naam Scharlaken Koord het evangelisatie- en hulpverleningswerk onder prostituees van start.

De eenentwintigste eeuw

De afgelopen jaren ontwikkelde het Heil nieuwe activiteiten en sloten bestaande instellingen zich aan bij de organisatie:

• 2001
  Onderweg, het straatwerk in de Amsterdamse homoscene, word ingelijfd bij Tot Heil des Volks.
• 2002
  De Tweede Mijl vindt haar weg naar het Heil. De stichting was al sinds 1991 actief in de hulpverlening aan dak- en thuislozen. Toen ze in 2002 zelf dakloos dreigde te worden, bood Tot Heil des Volks haar pand in de Willemsstraat aan.
• 2003
  Vrouwencentrum Ruchama opent haar deuren. Het centrum biedt opvang en begeleiding aan vrouwen die in de knel zijn geraakt.
• 2003
  Waypoint Urk gaat van start; Urker jongeren met een (dreigende) verslavingsproblematiek krijgen hulp en voorlichting.
• 2004
  Begeleidingscentrum Rehoboth dat opvang biedt aan mensen met psychosociale problemen sluit zich aan bij Tot Heil des Volks.

Tot Heil des Volks blijft voortdurend in beweging. We spelen in op behoeften die ontstaan in kerk en maatschappij door nieuwe activiteiten te ontplooien, terwijl bestaande projecten zich ontwikkelen, en nieuwe wegen te vinden om relevant te zijn in een veranderende cultuur. Zo lanceerden we in april 2008 de website Habakuk.nu die als doel heeft in deze tijd, waarin mensen met nieuws worden overladen, het nieuws op christelijke wijze te duiden.